Protez Ameliyatları

Total eklem protezi nedir?
Bir hasarlı eklemin yerine yapay protez yerleştirilerek eklemin yeniden oluşturulmasına total eklem replasmanı veya protezi denir.

Eklem nedir?
Eklem etrafında bazı dokular tarafından bağlı iki veya daha fazla kemiklerin uçlarından oluşur. Örneğin, diz eklemi, alt bacak kemiği (tibia ve fibula) ve Uyluk kemiği’nden (femur) oluşur. Kalça eklemi ise, femur üst uç tarafından oluşturulan bir top ve asetabulum denen yuva tarafından meydana getirilir.

Eklemi meydana getiren kemik parçaları kıkırdak denilen nerede ise pürüzsüz bir yüzey ile kaplıdır. Normal kıkırdak neredeyse sürtünmesizdir ve ağrısız hareket sağlar. Kıkırdak artroz tarafından hasarlı ya da hastalıklı olduğunda, eklemler, sert ve ağrılı hale gelir. Her eklem, etrafındaki kapsül denilen bir dokunun içinde bulunan bir zar ile kaplıdır buna sinovyum denir. Sinovyum, eklemde sürtünmeyi ve aşınmayı azaltan eklem sıvısını üretir.

Total eklem protezi neden gereklidir?
Amaç kıkırdak yapılan hasar sebep olduğu eklem ağrısı rahatlatmaktır. Ağrı çok şiddetli olabilir, eklem çevresindeki kaslar zayıflamayabilir ve eklem hareketleri kısıtlanır. Muayene ve bazı laboratuar testleri ve röntgenler, eklem hasarının derecesini gösterecektir. Diğer tedavi seçeneklerinin yetersiz kalması durumunda toplam eklem protezi gerekebilecektir.

Bir total eklem protezi nasıl yapılır?
Anestezi altında cerrah eklemin hasar görmüş kısımlarını çıkararak yerine protez yerleştirmektedir. Örneğin, romatizmalı bir dizde hasar görmüş kemik ve kıkırdak uçları, ağrının azaltılması ve fonksiyonların artırılması amacı için metal ve plastik yüzeyler ile değiştirilir. Aynı şekilde romatizmalı bir kalçada, hasarlı femur içine metal bir parça ve bu parçaya takılan baş parçası ile yuvaya yerleştirilen protez parçaları eklemleştirilerek kalça protezi yapılmış olur. Kalça ve diz en sık protez yapılan eklem olmasına rağmen diğer eklemlere de (ayak bileği, ayak, omuz, dirsek ve parmaklar dahil olmak üzere) bu ameliyat yapılabilir. Bir total eklem protezinde kullanılan malzemeler normal bir eklem gibi hareket sağlamak için tasarlanmıştır. Protezler direkt olarak kemiğe uygulanabildiği gibi kemiğe tutnabilmesi için kemik çimentosu denilen bir ara madde yardımı ile de uygulanabilir.

İyileşme süreci nedir?
Genel olarak, ortopedik cerrah, operasyondan kısa bir süre sonra “yeni” eklemin (protezin) kullanımı için hastayı teşvik edecektir. Total kalça ve diz protezi sonrasında, hastalar genellikle ameliyattan bir-iki gün sonra yürümeye başlar. Başlangıçta, yürüteç, koltuk değneği ya da baston ile yürüme sırasında kullanılabilir. Çoğu hastada, eklem çevresindeki kasların zayıflığı ve hareketsizlik nedeni ile dokuların iyileşmesi sırasında geçici ağrılar hissedebilir. Bu ağrılar genellikle bir kaç hafta veya ay içinde sona erer. Egzersiz, iyileşme sürecinin önemli bir parçasıdır. Ortopedik cerrah ya da fizyoterapist, cerrahi sonrası sizin için bir egzersiz programı önerecektir. Bu yapılan proteze ve her hastanın ihtiyaçlarına göre farklılık gösterebilir. Ameliyattan sonra, yürüyüş, golf gibi sporlara veya hafif tempolu dansa izin verilebilir. Genellikle ameliyat sonrası eklem hareketi artıracaktır. Ameliyat öncesi hareket kazanılmasında en önemli faktör ameliyat öncesi eklemde ne kadar harketin olduğudur.

Olası riskler nelerdir?
Protez cerrahisi 10 kişiden 9‘unda başarılı olmaktadır. Komplikasyonlar meydana geldiğinde, çoğu başarıyla tedavi edilebilir.

Olası komplikasyonlar şunlardır.

Enfeksiyon
Yara veya protez etrafında derin enfeksiyon oluşabilir. Hastanede veya daha sonra evinize gittiğinizde meydana gelebilir. Hatta yıllar sonra ortaya çıkabilir. Yaradaki yüzeysel küçük enfeksiyonlar genellikle antibiyotiklerle tedavi edilir. Büyük veya derin enfeksiyonların tedavisi için protezin çıkarılması gerekebilir. Protezli eklem vücudunuzun herhangi bir yerindeki enfeksiyon yayılabilir.

Kan Pıhtılaşması
Bacak toplardamarlarında hareketsizlik nedeni ile pıhtılar meydana gelebilir. Baldırda veya uylukta ağrı ve şişlik ortaya çıkarsa kan pıhtıları şüphesi olabilir. Eğer bu olursa, ortopedik cerrah, bacak damarları değerlendirmek için testler yaptırabilir. Bazı önlemler kan pıhtılaşması olasılığını azaltmak için kullanılabilir. Bunlar:

  • kan inceltme ilaçlar (antikoagülanlar)
  • elastik çorap
  • bacak kasları ile kan akışını arttırmak için egzersizler
  • bacak kasları sıkıştırarak kan akımını rahatlatmak için hava basıncı ile çalışan botlar

Bu önleyici tedbirler kullanılmasına rağmen, kan pıhtısı oluşabilir. Şişlik, kızarıklık veya bacak ağrısı, ortaya çıkarsa ortopedik cerraha başvurmalısınız.

Gevşeme
Kemik içinde protez gevşemesi bir total eklem protezinden sonra ortaya çıkabilir. Bu da ağrıya neden olabilir. Gevşeme önemli ise, eklem protezi değiştirilmesine (revizyon) ihtiyaç duyulabilir. Kemik protez sabitlemede yeni yöntemler ile bu sorun en aza indirilmeye çalışılmaktadır.

Çıkık
Bazen, total kalça protezi sonra top soketten çıkabilir. Çoğu durumda, kalça ameliyatı olmadan kalça yerine yerleştirilebilir. Çıkık ,karmaşık revizyon cerrahisi sonrası daha sık görülür.

Aşınma
Az miktarda aşınma tüm eklem protezlerinde bulunabilir. Aşırı aşınma protezin gevşemesine katkıda bulunabilir ve revizyon cerrahisi gerektirebilir.

Protez Kırılması
Metal veya plastik eklem protezi kırılması nadirdir, ancak oluşabilir. Böyle bir durumda bir revizyon cerrahisi gereklidir.

Sinir hasarı
Bu tip yaralanma nadir olmasına rağmen, total eklem protezi ameliyatı sırasında eklem çevresindeki sinirlerde meydana gelebilir. Bu sorun romatizmalı hastalarda, eklemin çok hasar gördüşü durumda ve çıkık kalçada yapılan protez amliyatı sırasında daha sık oluşabilir. Zamanla, bu sinir yaralanmaları genellikle tamamen iyileşir.

Total eklem replasman nasıl hazırlanabilirim?
Ameliyattan önce, ortopedik cerrah yapacak gibi düşündüren bazı öneriler:

Kendi kan bağışınızı yapabilirsiniz, böylece gerektiğinde, ameliyat sırasında veya sonrasında bu kan size verilebilir.
Ameliyat öncesi kullandığınız bazı ilaçları kesmeniz gerekebilir.
Ameliyat sonrası hızlı iyileşme için egzersizlere ameliyat öncesinde başlayın.
Taburcu planlaması, ev tedavisi ve cerrahisi sonrası rehabilitasyon için ihtiyaç değerlendirin.

Total eklem protezi kalıcı mı?
Çoğu yaşlı kişilerde bir kez protez uygulandışında yeniden protez ameliyatı ihtiyacı meydana gelmeyebilir. Genç eklem replasmanı yapılmış hastalarda ikinci bir total eklem protezi gerekebilir.